Tak jak zostało to nakreślone w poprzednim artykule Rozporządzenie PPWR swoim zakresem obejmie wszelkie opakowania niezależnie od ich zastosowania, formy czy składu materiałowego. W ramach obrotu opakowaniami akt ten wyróżnia szereg podmiotów biorących udział w obrocie opakowaniami na różnych etapach łańcuchów dostaw. W ramach Rozporządzenia PPWR obowiązki każdego z podmiotów są stale ze sobą Powiązane oraz zbliżone, jednak ciężar oraz poziom ich realizacji zależy od zajmowanej w łańcuchu dostaw pozycji. Niniejszy artykuł ma zatem służyć przedstawieniu obowiązków operacyjnych każdego z podmiotów biorących udział w łańcuchu dostaw. Jeśli więc chcesz wiedzieć, kim jesteś w łańcuchu obiegu opakowań oraz jakie są z tym związane prawa oraz obowiązki, zachęcam do zapoznania się z niniejszym artykułem.

Pierwszym podmiotem, przed którym Rozporządzenie PPWR stawia obowiązki o charakterze operacyjnym, jest Wytwórca – należy nie mylić tej roli z pojęciem Producenta, które zostanie omówione w dalszej części artykułu. Wytwórca jest osobą, która wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu lub zleca jego zaprojektowanie lub wytworzenie w opakowaniu pod swoją własną nazwą lub swoim znakiem towarowym. Oznacza to, że nawet jeśli przedsiębiorstwo bezpośrednio nie wytwarza opakowań, w zależności od zdolności ustalenia ich końcowej formy, to i tak może zostać uznane za wytwórcę.

Rozporządzenie PPWR nakłada najszerszy zakres obowiązków na wytwórców.  Przed wprowadzeniem opakowań do obrotu (tj. wypuszczeniem opakowań lub produktów w opakowaniach po raz pierwszy na rynek Unii Europejskiej) wytwórcy mają obowiązek przeprowadzić procedurę oceny zgodności. Procedura oceny zgodności oparta jest na wewnętrznej kontroli produkcji. Oznacza to, że z założenia przy przeprowadzeniu tej procedury nie biorą udziału żadne jednostki kontrolne ani akredytujące – całość procedury dokonywana jest przez Wytwórcę. Wytwórca może zlecić przeprowadzenie procedury podmiotowi trzeciemu, ale i tak Wytwórca będzie odpowiadać za prawidłowość jej przeprowadzenia.

Wewnętrzna kontrola produkcji wymaga od wytwórcy trzech kroków: opracowania dokumentacji technicznej, zapewnienia zgodności samej produkcji z jej założeniami oraz wydania deklaracji zgodności.

Dokumentacja techniczna to opis projektu, produkcji i działania opakowania. Umożliwia ona ocenę opakowania pod względem jego zgodności z mającymi zastosowanie wymogami i obejmuje analizę oraz ocenę ryzyka niezgodności. Dokładne elementy dokumentacji technicznej zostały określone w ramach Załącznika VII do Rozporządzenia PPWR. Zgodnie z załącznikiem dokumentacja techniczna musi zawierać przynajmniej następujące elementy:

  1. Ogólny opis opakowania i jego przeznaczenie – czyli z czego opakowanie jest wykonane oraz jaką pełni funkcję, np. pudełko tekturowe do celów transportowych;
  2. Projekty koncepcyjne oraz rysunki techniczne – niezbędne jest ich sporządzenie wraz z wydzieleniem poszczególnych części składowych oraz wskazaniem ich materiałów. Rysunki powinny zawierać również opisy oraz wyjaśnienia niezbędne do ich zrozumienia oraz schematy działania opakowania;
  3. Wykaz wykorzystanych norm – w tej części należy wskazać wszelkie normy techniczne zastosowane przy produkcji opakowań. Należy podkreślić, że stosowanie unijnych norm harmonizowanych sporządzonych przed wejściem w życie Rozporządzenia PPWR nie zapewnia automatycznie zgodności opakowania z wymogami Rozporządzenia PPWR;
  4. Jakościowy opis sposobów oceny realizacji poszczególnych obowiązków – w tym zakresie chodzi o wymagania dotyczące zdatności do recyklingu, minimalizacji opakowań oraz stwierdzenia czy opakowanie jest opakowaniem wielorazowego użytku. Więcej informacji w zakresie wyjaśnienia i realizacji tych obowiązków zostanie przedstawione w następnych artykułach;
  5. Sprawozdania z badań – oznaczają wszelkie dowody potwierdzające spełnienie powyższych obowiązków oraz prawdziwość informacji zawartych w dokumentacji technicznej, np. badanie niezależnego instytutu co do składu materiałowego, testy wytrzymałościowe w zakresie minimalizacji opakowań czy testy rotacji i trwałości dla opakowań wielorazowego użytku.

Dokumentację techniczną wytwórca przechowuje przez okres 5 lat od dnia wprowadzenia opakowania do obrotu oraz 10 lat od dnia wprowadzenia opakowania do obrotu w przypadku opakowań wielorazowego użytku.

Wytwórca ma również obowiązek wdrożyć niezbędne środki pozwalające na weryfikację realizacji powyższych aspektów w trakcie procesu produkcji (wytwarzania). Należy mieć tutaj na uwadze kwestie takie jak okresowe weryfikacje laboratoryjne, posiadanie systemów kontroli i mierników czy weryfikacja odchyłów w zakresie np. wielkości opakowań czy ich składu materiałowego.

Na podstawie dokumentacji technicznej oraz procesu wytwarzania Wytwórca sporządza deklarację zgodności. Deklaracja ma stały układ oraz podaje się w niej następujące elementy:

  1. Nr opakowania (jednostka identyfikująca np. oznaczenie, numer serii, numer typu);
  2. Nazwa i adres wytwórcy oraz upoważnionego przedstawiciela;
  3. Klauzula stwierdzająca, że deklaracja zostaje wydana i stanowi wyłączną odpowiedzialność wytwórcy;
  4. Przedmiot deklaracji, czyli opis opakowania umożliwiający jego identyfikowalność;
  5. Odniesienie do innych aktów;
  6. Zastosowane normy;
  7. W stosownych przypadkach dane jednostki notyfikowanej;
  8. Informacje dodatkowe;
  9. Dane osoby, w czyim imieniu deklaracja jest podpisywana, wraz z datą, stanowiskiem oraz podpisem.

Kolejnym podmiotem w łańcuchu dostaw są importerzy. Importerem jest każda osoba fizyczna lub prawna, która ma siedzibę w kraju członkowskim i sprowadza opakowania z państwa trzeciego do kraju członkowskiego UE, np. z Chin, do Polski. Dotyczy to zarówno opakowań będących samodzielnym produktem, jak i opakowań importowanych produktów. Przed wprowadzeniem opakowań do obrotu importerzy mają obowiązek zapewnić, że:

  1. Wytwórca przeprowadził procedurę oceny zgodności oraz sporządził dokumentację techniczną;
  2. Na opakowaniu umieszczono etykiety;
  3. Opakowaniu towarzyszyły wymagane dokumenty jak np. deklaracja zgodności;
  4. Sposób przechowywania opakowania nie wpływa na nie;
  5. Opakowanie zawiera odpowiednie oznaczenie umożliwiające identyfikację opakowania jak i wytwórcy.

Zapewnienie przez Importera powyższych czynników jest o tyle problematyczne, że importer nie ma podstaw prawnych do żądania wydania dokumentacji technicznej przez wytwórcę. Tym samym poziom weryfikacji oraz jej forma zależą od współpracy pomiędzy importerem a wytwórcą. Importerzy na opakowaniu mają również obowiązek udostępnić swoje dane identyfikacyjne w zakresie zbliżonym do wytwórcy.

Następnym podmiotem w łańcuchu dostaw są dystrybutorzy. Dystrybutor na tle Rozporządzenia PPWR jest każdą inną osobą w łańcuchu dostaw, która udostępnia opakowanie na rynku. Obowiązki dystrybutorów są zbliżone, ale „lżejsze” niż w przypadku importerów. Dystrybutor ma obowiązek zweryfikować, czy na opakowaniu umieszczono etykiety, czy opakowania mają oznaczenia umożliwiające identyfikację opakowania wytwórcy oraz importera oraz przechowywać opakowania w sposób im nie zagrażający. Najważniejszym jednak obowiązkiem dystrybutora jest weryfikacja, czy producent jest zarejestrowany w rejestrze producentów.

Kim jest zatem producent? Definicja z rozporządzenia jest obszerna, ale można ją uprościć do twierdzenia, że producentem jest podmiot – wytwórca, importer lub dystrybutor – który po raz pierwszy udostępnia na terytorium poszczególnego kraju członkowskiego opakowanie lub dokonuje rozpakowania produktów znajdujących się w opakowaniu.

Tak jak wskazałem powyżej, dystrybutor ma obowiązek zweryfikować, czy producent zarejestrował się w rejestrze producentów. Rejestr ten ma służyć identyfikacji oraz realizacji przez Producenta obowiązków wynikających z rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), czyli działań w zakresie ponownego wykorzystania odpadów i zapobiegania ich powstawaniu, recyklingu oraz innych form odzysku. W ramach ROP producenci zobowiązani są między innymi do pokrywania kosztów selektywnej zbiórki odpadów oraz ich transportu i przetwarzania, kosztów dostarczania posiadaczom odpowiednich informacji o systemie, kosztów etykietowania pojemników na odpady do zbierania odpadów opakowaniowych, jak również kosztów przeprowadzania analiz składu zebranych zmieszanych odpadów komunalnych.

Oznacza to, że większość podmiotów dokonujących obrotu opakowaniami zostanie objęta ROP-em. W Polsce ROP nie został jeszcze w pełni zaimplementowany, a pełen pakiet obowiązków ma wejść w życie dopiero 1 stycznia 2028 r. Rejestracja w Rejestrze Producentów jest obligatoryjna. Brak rejestracji w rejestrze uniemożliwia wprowadzenie opakowania na rynek. Państwa członkowskie mają ustanowić odpowiednie rejestry w terminie 18 miesięcy od wydania aktu wykonawczego określającego format rejestru – na ten moment przedmiotowy akt nie został jeszcze wydany.

W przypadku działalności w więcej niż jednym kraju członkowskim obowiązek rejestracji obowiązuje również w innych krajach członkowskich. W Polsce rejestrem właściwym najpewniej będzie rejestr BDO.

Polska jest obecnie w trakcie znaczącej transformacji opakowaniowej i odpadowej. Nie tylko Polska pozostaje w trakcie prac legislacyjnych nad ROP, ale również nad nową ustawą o opakowaniach i odpadach, która ma zastąpić obecną ustawę. W wyniku przedmiotowej transformacji Polska dopiero przygotowuje się legislacyjnie na obowiązki wynikające z Rozporządzenia PPWR. Jeśli potrzebują Państwo więcej informacji lub pomocy w dostosowaniu swojego przedsiębiorstwa do niekorzystnych warunków legislacyjnych, zachęcam do kontaktu poniżej.