Rozporządzenie PPWR (Packaging and Packaging Waste Regulation) wprowadza szereg nowych obowiązków dla producentów opakowań, które w istotny sposób wpłyną na procesy projektowe i produkcyjne w całej branży. Nowe przepisy obejmują m.in. wymogi w zakresie eko-projektowania, etykietowania, identyfikacji opakowań oraz minimalizacji pustej przestrzeni.

Obowiązki w zakresie eko-projektowania

Jednym z fundamentalnych założeń rozporządzenia PPWR jest obowiązek zapewnienia zdatności opakowania do recyklingu, który wejdzie w życie 12 sierpnia 2026 r.  Zgodnie z Załącznikiem II do rozporządzenia PPWR, kryteria projektowania z myślą o recyklingu opierają się na ocenie szeregu parametrów technicznych opakowania, takich jak: możliwość oddzielenia jego poszczególnych części składowych – zarówno ręcznie przez użytkownika końcowego, jak i w zakładach przetwórczych; efektywność procesów sortowania i recyklingu, w tym osiąganego wskaźnika odzysku; a także zachowanie funkcjonalności uzyskanych surowców wtórnych w stopniu umożliwiającym zastępowanie nimi surowców pierwotnych. Istotne znaczenie ma przy tym perspektywa rozwoju technologii sortowania i recyklingu, uwzględniająca fakt, że opakowanie niezdatne obecnie do sortowania może stać się do niego zdatne w przyszłości wraz z postępem technologicznym.

W praktyce oznacza to konieczność przeglądu przez producentów kluczowych elementów konstrukcyjnych opakowania wpływających na jego recyklowalność. Dotyczy to przede wszystkim dodatków oraz barwników, które mogą zakłócać proces sortowania i zanieczyszczać uzyskany surowiec wtórny, a także etykiet i opasek – tu znaczenie ma ich wielkość, materiał, rodzaj kleju oraz stopień pokrycia głównej części opakowania. Ocenie podlegają również zamknięcia i drobne elementy składowe (zakrętki, wieczka, plomby), w przypadku których istotny jest zarówno materiał, jak i sposób mocowania oraz ryzyko zagubienia w procesie recyklingu, a także spoiwa – z preferencją dla rozwiązań zmywalnych, niepozostawiających pozostałości na surowcu wtórnym.

Kluczowym parametrem pozostaje ponadto skład materiałowy opakowania, przy czym preferowane jest stosowanie monomateriałów lub kombinacji materiałów łatwych do rozdzielenia. Podobnie ocenie podlegają bariery i powłoki nadające opakowaniu dodatkowe właściwości funkcjonalne, których obecność może jednak utrudniać recykling, a także farby drukarskie i lakiery, gdzie priorytetem jest eliminacja substancji potencjalnie niebezpiecznych, uniemożliwiających recykling całej jednostki opakowania. Nie bez znaczenia pozostają także pozostałości produktu w opakowaniu, które powinny zostać zaprojektowane w taki sposób, aby umożliwiało jego łatwe i całkowite opróżnienie przed wyrzuceniem oraz łatwość demontażu, rozumiana jako możliwość rozdzielenia trwale połączonych elementów opakowania na osobne strumienie materiałowe.

Odrębnym wyzwaniem dla producentów jest spełnienie wymogów, dotyczących opakowań wielokrotnego użytku. Art. 11 PPWR określa wymagania, jakie musi spełniać opakowanie, aby mogło zostać uznane za opakowanie wielokrotnego użytku. Przepis ten ma istotne znaczenie w powiązaniu z art. 29 PPWR, który od 1 stycznia 2030 r. wprowadza konkretne cele ilościowe, dotyczące udziału opakowań wielokrotnego użytku w transporcie, np. co najmniej 40% w przypadku opakowań transportowych i handlowych czy 10% w przypadku napojów alkoholowych i bezalkoholowych, udostępnianych konsumentom. Ponadto, planuje się wzrost tych progów od 1 stycznia 2040 r. Oznacza to, że opakowania, za pomocą których podmioty gospodarcze będą realizować te cele, muszą jednocześnie spełniać kryteria techniczne określone w art. 11.

Opakowanie wprowadzone uznaje się za spełniające wymagania opakowania wielokrotnego użytku wyłącznie wtedy, gdy łącznie spełnia szereg warunków – musi zostać zaprojektowane z myślą o wielokrotnym użyciu i możliwie największej liczbie rotacji, spełniać wymogi higieny i bezpieczeństwa, umożliwiać bezpieczne opróżnianie i ponowne napełnianie bez utraty jakości produktu, podlegać odnowieniu zgodnie z załącznikiem VI część B, a docelowo także spełniać wymogi recyklingu z art. 6 po zakończeniu cyklu życia. Konkretną minimalną liczbę rotacji dla najczęściej stosowanych formatów opakowań ma określić Komisja w akcie delegowanym do 12 lutego 2027 r., z uwzględnieniem wymogów higienicznych i logistycznych.

W praktyce oznacza to konieczność wdrożenia przez producentów systemów śledzenia i raportowania liczby rotacji opakowań. Obowiązek ten różni się jednak w zależności od modelu systemu ponownego użycia. Systemy otwarte (open-loop) funkcjonujące bez operatora systemu są zwolnione zarówno z obowiązku raportowania rotacji, jak i z obowiązku umieszczania etykiety opakowania wielokrotnego użytku oraz kodu QR. W systemach zamkniętych (closed-loop) z operatorem konieczne będzie raportowanie liczby rotacji dla każdego opakowania indywidualnie, a gdy nie jest to możliwe na podstawie szacunków średnich.

Wymogi techniczne

Rozporządzenie PPWR wprowadza obowiązek etykietowania opakowań, którego celem jest zapewnienie użytkownikom końcowym, w tym konsumentom, przejrzystych informacji o opakowaniu i sposobie postępowania z nim (zwłaszcza w kontekście recyklingu i ponownego użycia), a także zwiększenie skuteczności selektywnej zbiórki odpadów oraz ujednolicenie systemów opakowaniowych w państwach członkowskich UE.

Najwcześniej od 12 sierpnia 2028 r. na opakowaniach wprowadzanych do obrotu będzie musiała znaleźć się zharmonizowana etykieta zawierająca informacje o składzie materiałowym opakowania. Etykieta ma opierać się na czytelnych piktogramach i być zrozumiała także dla osób z niepełnosprawnościami. Z obowiązku tego wyłączone są opakowania transportowe z wyjątkiem tych wykorzystywanych w handlu elektronicznym.

Do dnia 12 lutego 2027 r. opakowania objęte systemem rozszerzonej odpowiedzialności producenta mogą być identyfikowane wyłącznie za pomocą kodu QR. Symbol ten ma jednoznacznie potwierdzać wypełnianie obowiązków ROP przez producenta, przy czym nie może wprowadzać konsumentów ani innych użytkowników końcowych w błąd co do możliwości recyklingu lub ponownego użycia opakowania.

Odrębną kategorią obowiązków informacyjnych są dane identyfikujące podmiot odpowiedzialny za opakowanie. Zgodnie z art. 15 ust. 6 PPWR, wytwórcy podają na opakowaniu lub w kodzie QR bądź innym nośniku danych swoją nazwę, zarejestrowaną nazwę handlową lub znak towarowy oraz adres pocztowy, a także (o ile są dostępne) środki komunikacji elektronicznej umożliwiające kontakt, przy czym adres pocztowy musi wskazywać pojedynczy punkt kontaktu z wytwórcą. Jeżeli podanie tych informacji bezpośrednio na opakowaniu nie jest możliwe, należy je zamieścić za pomocą kodu QR lub innego znormalizowanego, otwartego, cyfrowego nośnika danych, albo w dokumencie towarzyszącym produktowi. Niezależnie od powyższego, zgodnie z art. 15 ust. 5, opakowanie musi zostać opatrzone numerem typu, partii lub numerem seryjnym bądź innym elementem umożliwiającym jego jednoznaczną identyfikację, a jeżeli wielkość lub charakter opakowania to uniemożliwiają – wymagane informacje należy umieścić w dokumencie towarzyszącym produktowi. Zgodnie z art. 15 ust. 7, wszystkie te informacje muszą być jasne, zrozumiałe i czytelne oraz nie mogą zastępować ani zasłaniać informacji wymaganych na podstawie innych aktów prawa unijnego dotyczących etykietowania produktu, ani nie mogą być z nimi mylone.

Analogiczne obowiązki, na mocy art. 18 PPWR, spoczywają na importerach opakowań, którzy również zobowiązani są do podania na opakowaniu (lub za pomocą kodu QR czy dokumentu towarzyszącego) swojej nazwy, adresu pocztowego oraz środków komunikacji elektronicznej.

Istotnym wyzwaniem jest również obowiązek ograniczenia pustej przestrzeni w opakowaniach. Do 12 lutego 2028 r. opakowania handlowe będą musiały ograniczać pustą przestrzeń do niezbędnego minimum funkcjonalnego. Z kolei w przypadku opakowań zbiorczych, transportowych oraz stosowanych w handlu elektronicznym, najpóźniej od 1 stycznia 2030 r. maksymalny współczynnik pustej przestrzeni nie będzie mógł przekraczać 50% objętości całkowitej opakowania.

Warto podkreślić, że zgodnie z definicją ustawową za pustą przestrzeń uznaje się również wszelkie materiały wypełniające – takie jak wypełniacze, styropian, folia bąbelkowa czy ścinki papieru. Oznacza to, że z perspektywy podmiotu pakującego materiały te zwiększają współczynnik pustej przestrzeni, co w praktyce wymusi przegląd dotychczasowych metod zabezpieczania produktów w transporcie, by możliwe było równoważne zabezpieczenie produktu przy ograniczonej przestrzeni dla wyściółki.

Sposób oceny spełnienia powyższych wymogów określa załącznik IV do rozporządzenia, który wprowadza dedykowaną metodykę oceny w zakresie minimalizacji opakowań. Załącznik ten składa się z dwóch części: część A określa kryteria wydajności, na podstawie których ocenia się, czy dane opakowanie spełnia wymogi minimalizacji, natomiast część B precyzuje samą metodykę oceny oraz sposób ustalania minimalnej objętości i masy opakowania niezbędnej do zapewnienia jego funkcjonalności. W praktyce oznacza to, że producenci będą zobowiązani nie tylko do ograniczenia pustej przestrzeni, lecz także do wykazania w oparciu o wskazaną metodykę, że zastosowane rozwiązanie stanowi rzeczywiste minimum konieczne do spełnienia funkcji opakowania (funkcjonalnej, higienicznej lub bezpieczeństwa).

Potencjalne zmiany w procesie produkcyjnym

Obszarem wymagającym przeglądu pod kątem potencjalnych zmian w procesach produkcyjnych są wymogi dotyczące substancji obecnych w opakowaniach, określone w art. 5 rozporządzenia PPWR. Obowiązująca od 12 sierpnia 2026 regulacja wprowadzi obowiązek projektowania i wytwarzania opakowań w sposób ograniczający do minimum obecność substancji potencjalnie niebezpiecznych oraz ich negatywny wpływ na zdrowie ludzi i środowisko.

Ponadto PPWR ustanawia limity dla wybranych substancji, w szczególności metali ciężkich oraz PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością.  W praktyce może to wymagać weryfikacji stosowanych surowców i materiałów opakowaniowych, a także konieczność zapewnienia odpowiedniej dokumentacji technicznej potwierdzającej zgodność opakowań z wymaganiami rozporządzenia.